Tải về định dạng Word (121KB) Tải về định dạng PDF (1.8MB)

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10411:2014 (ISO 9289:1991) về Khô dầu - Xác định dư lượng hexan tự do

TIÊU CHUẨN QUỐC GIA

TCVN 10411:2014

ISO 9289:1991

KHÔ DẦU - XÁC ĐỊNH DƯ LƯỢNG HEXAN TỰ DO

Oilseed residues - Determination of free residual hexane

Lời nói đầu

TCVN 10411:2014 hoàn toàn tương đương với ISO 9289:1991, đã được rà soát lại năm 2012, không thay đổi về bố cục và nội dung;

TCVN 10411:2014 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/F2 Dầu mỡ động vật và thực vật biên soạn, Tng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố;

Lời giới thiệu

Hàm lượng hexan có thể được giải hấp nhanh chóng ra khỏi khô dầu bằng nhiệt, hàm lượng này không hoàn toàn tương đương với tổng dư lượng hexan xác định theo TCVN 10410:2014 (ISO 8892:1987) Khô dầu - Xác định dư lượng hexan tổng số.

“Dư lượng hexan tự do là lượng hexan được giải hấp bằng nhiệt trực tiếp đối với khô dầu mà không làm m sơ bộ mẫu.

Chênh lệch giữa dư lượng hexan tổng số và dư lượng hexan tự do phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Nhìn chung, chênh lệch này tăng lên khi độ ẩm của mẫu khô dầu giảm, nghĩa là mẫu khô dầu có hàm lượng cht khô lớn.

 

KHÔ DẦU - XÁC ĐỊNH DƯ LƯỢNG HEXAN TỰ DO

Oilseed residues - Determination of free residual hexane

1. Phạm vi áp dụng

Tiêu chun này quy định phương pháp xác định dư lượng hexan tự do trong khô dầu sau khi chiết với các dung môi chứa hydrocacbon.

2. Tài liệu viện dẫn

Các tài liệu viện dẫn sau rất cần thiết cho việc áp dụng tiêu chun này. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng phiên bn được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi, bổ sung (nếu có).

TCVN 9609:2013 (ISO 5500:1986), Khô dầu – Ly mẫu

3. Thuật ngữ và định nghĩa

Trong tiêu chun này, sử dụng thuật ngữ và định nghĩa sau:

Dư lượng hexan tự do (free residual hexane)

Phần hydrocacbon dễ bay hơi, thưng quy về hexan, còn lại trong khô dầu sau khi chiết với các dung môi chứa hydrocacbon và được giải hấp trực tiếp bằng nhiệt 80 °C mà không bổ sung nước.

Dư lượng hexan tự do được biểu thị bng miligam n-hexan trên kilogam mẫu.

4. Nguyên tắc

Giải hấp hexan bằng cách gia nhiệt 80 °C trong lọ kín sau khi bổ sung cht chuẩn nội. Xác đnh hàm lượng hexan trong phần không gian hơi phía trên bằng sắc ký khí, sử dụng cột mao quản hoặc cột nhồi.

5. Thuốc thử và vật liệu thử

Ch sử dụng các thuốc thử loi tinh khiết phân tích trừ khi có quy định khác.

5.1. Hexan kỹ thuật hoặc du nh, với thành phần tương tự như được sử dụng trong công nghiệp tách chiết hạt có dầu hoặc nếu không có thì dùng n-hexan.

CHÚ THÍCH 1 Nên dùng hexan kỹ thuật để hiệu chun. Thuốc thử này thưng chứa trên 50 % n-hexan và chủ yếu gồm các đồng phân C6.

5.2. Chất chuẩn nội: sử dụng 5.2.1 hoặc 5.2.2.

CHÚ THÍCH 2 Nếu sử dụng hexan kỹ thuật có chứa lượng đáng k cyclohexan đ chiết hoặc hiệu chun, thì n-heptan sẽ được sử dụng làm chất chuẩn nội.

5.2.1. Cyclohexan.

5.2.2. n-Heptan.

5.3. Khí mang, ví dụ hydro hoặc nitơ, heli, v.v... đã khô hoàn toàn và chứa hàm lượng oxi ít hơn 10 mg/kg.

5.4. Khí phụ tr

5.4.1. Hydro, độ tinh khiết 99,9 %, không chứa các tạp chất hữu cơ.

5.4.2. Không khí, không cha các tạp cht hữu cơ.

5.5. Khô du hiệu chun, có cùng nguồn gốc như mẫu được phân tích và có hàm lượng hexan thấp. Nếu hàm lượng hexan quá cao thì làm giảm bằng cách dàn thành lớp mỏng và để yên trong không khí vài giờ.

Khô dầu thương mại thường có độ ẩm 12 % (khối lượng) đến 14 % (khối lượng). Trong trưng hợp các mẫu có các hàm lượng ẩm khác nhau thì cần hiệu chuẩn với các khô dầu có hàm lượng ẩm giống với mẫu.

6. Thiết bị, dụng cụ

Sử dụng các thiết bị, dụng cụ thông thường của phòng thử nghiệm và cụ thể như sau:

6.1. Máy sắc ký khí, với detector ion hóa ngọn lửa và bộ tích phân và/hoặc máy ghi dữ liệu, được trang bị

a) cột nhi bằng thép dài khoảng 2 m và có đường kính trong khoảng 3,2 mm, được nhồi bng diatomit có cỡ hạt 150 μm đến 180 μm (lưới Chromosorb P NAW 60/801) là thích hợp) đã rửa axit và được phủ bằng squalan 10 % hoặc metylpolysiloxan (SE 301) là thích hợp), hoặc

b) cột mao quản, dài khoảng 30 m và đường kính trong 0,3 mm, được phủ bằng metylpolysiloxan (SE 301) là thích hợp) có độ dày màng là 0,2 μm.

Nhiệt độ detector và xyranh phải cài đặt ở khoảng 120 °C và nhiệt độ lò cột khoảng 40 °C. Áp sut khí mang được cài đặt ở khoảng 0,3 bar (30 kPa).

Nếu sử dụng cột mao quản, thiết bị phải có hệ thống bơm chia dòng 1/100.

CHÚ THÍCH 3 Đối với dây phân tích, cần s dụng máy sc ký khí có hệ thống bơm mẫu t động, kết hợp với ni cách thủy.

6.2. Nồi cách thủy, được lắp với giá đỡ để giữ các lọ thí nghiệm (6.4), có th đặt ở 80 °C ± 2 °C và duy trì ở nhiệt độ đã cài đặt không đổi ± 0,1 °C.

CHÚ THÍCH 4 Đ sử dụng liên tục, nên sử dụng nhiên liệu lỏng như glycerol.

6.3. Xyranh khí, dung tích 1 ml.

6.4. Lọ có màng ngăn, dung tích 20 ml ± 2 %.

6.5. Màng ngăn, trơ với hexan, dầy khoảng 3 mm, bằng vật liệu như là cao su nitril (ví dụ như Perbunan1)) hoặc cao su butyl có lớp polytetrafloetylen hoặc polyclopren (ví dụ Neoprene1)).

Cần đảm bảo rng màng ngăn được sử dụng sẽ tạo ra một vách kín sau khi ép chặt.

CHÚ THÍCH 5 Màng ngăn thưng có độ bền cơ học rt cao. Do đó, nếu kim của xyranh khi có thể b hỏng khi được dùng đ làm thùng màng ngăn thì có thể dùng đinh ghim khoan thùng trước khi lấy mẫu. Không nên tái sử dụng màng ngăn.

6.6. Nắp kim loại, ví dụ như nhôm.

6.7. Kìm bấm, để đóng màng ngăn các lọ phn ứng.

6.8. Xyranh bơm chất lng, dung tích 10 μl.

7. Lấy mẫu và bảo quản mẫu

Lấy mẫu theo TCVN 9609 (ISO 5500). Chú ý đ mẫu không bị thất thoát hexan.

Mẫu phòng thử nghiệm được đ đầy vào vật chứa kín khí (tốt nhất là hộp kim loại kín) và được bo quản ở 4 °C. Không sử dng vật chứa bằng chất dẻo.

Việc xác định dư lượng hexan phải được thực hiện ngay khi m vt cha.

8. Cách tiến hành

8.1. Hiệu chuẩn

8.1.1. Cân các lượng 5 g khô dầu hiệu chuẩn (5.5), chính xác đến 0,1 g, cho vào năm lọ thí nghiệm có màng ngăn (6.4). Làm kín từng I bằng màng ngăn (6.5), đậy bng nắp kim loại (6.6) và ép chặt bằng kìm bấm (6.7)

8.1.2. Dùng xyranh (6.8) thêm lượng dung môi (5.1) được quy định trong Bảng 1 vào bn trong năm lọ thí nghiệm. Không thêm dung môi vào lọ thứ năm.

Bảng 1 - Hàm lượng dung môi (5.1) trong mẫu hiệu chuẩn

Lọ

1

2

3

4

Thể tích dung môi thêm vào (μl)

1

2

4

7

Hàm lượng hexan tự do (mg/kg)

134

268

536

938

CHÚ THÍCH 6 Nếu cn thử nghiệm các mẫu có hàm lượng hexan cao hơn giá trị cao nht đưa ra trong Bảng 1, th tích của dung môi trong mẫu hiệu chuẩn cần tăng lên cho phù hợp.

8.1.3. Để yên các lọ thí nghiệm ở nhiệt độ phòng trong 24 h.

CHÚ THÍCH 7 Nếu không đảm bảo thời gian này, thì hexan kỹ thuật có thể không hấp thụ hoàn toàn vào khô dầu, ngoài ra, không đảm bo được cân bng về hấp thụ - giải hp của hexan kỹ thuật giữa pha hơi và cn thu được.

8.1.4. Vào cuối thời gian này dùng xyranh (6.8) thêm 5 μl chất chuẩn nội (5.2.1 hoặc 5.2.2) vào từng lọ trong số năm lọ thí nghiệm qua màng ngăn.

8.1.5. Trong khoảng thời gian 15 min, đặt một lọ có màng ngăn, sau đó đặt các lọ khác vào trong ni cách thủy (6.2), đặt ở 80 °C ± 2 °C. Nhúng các lọ này trong nhiên liệu lỏng đến vị trí của nắp kim loại.

8.1.6. Sau khi gia nhiệt các lọ chính xác 60 min, dùng xyranh khí (6.3) đã được gia nhiệt trước trong khoảng 50 °C đến 60 °C, ly chính xác 1 ml pha khí từ phần không gian hơi phía trên trong khi không lấy các lọ ra khỏi nồi cách thủy. Bơm nhanh pha khi vừa lấy ra vào máy sắc ký.

8.1.7. Từ biểu đồ sắc ký của mỗi lọ không bổ sung hexan kỹ thuật, tính hàm lượng hexan Ac, được biểu th bằng phần trăm của tổng diện tích các pic.

8.1.8. Từ mỗi biểu đồ sắc ký tương ứng của mỗi lọ được bổ sung hexan kỹ thuật, tính hệ số hiệu chun F sử dụng công thức:

Trong đó:

Ac là dư lượng hekan tính được trong 8.1.7;

Ais là hàm lượng của chất chuẩn nội trong khô dầu hiệu chuẩn tương ứng, được biểu thị bằng phần trăm của tổng diện tích các pic;

At là hàm lượng hydrocacbon tổng số trong khô dầu hiệu chuẩn có liên quan, bao gồm cht chuẩn nội, được biểu thị bng phần trăm của tổng diện tích các pic;

CHÚ THÍCH 8 Các hydrocacbon thường có trong hexan kỹ thuật là 2-metylpentan, 3-metylpentan, metylcyclopentan, cyclohexan, v.v... thưng chiếm khoảng 50 % n-hexan.

CHÚ THÍCH 9 Không gộp các pic của các sản phm oxi hóa, một trong số đó có th có mặt với lượng đáng k.

wh là hàm lượng hexan tự do của khô dầu hiệu chuẩn tương ứng (xem Bảng 1), được biểu thị bằng miligam trên kilogam (mg/kg).

wis là hàm lượng của cht chuẩn nội trong mẫu hiệu chun, được biểu thị bằng miligam trên kilogam, ví dụ: 680 đối với n-heptan hoặc 780 đối với cyclohexan.

Tính hệ số hiệu chuẩn trung bình  từ kết quả của bốn mẫu hiệu chuẩn.

 phải bng 1,0 ± 0,1.

8.2. Phép xác định

8.2.1. Cân 5 g mẫu phòng thử nghiệm, chính xác đến 0,1 g, cho vào lọ có màng ngăn (6.4). Làm kín lọ ngay bng màng ngăn (6.5), đậy kín bằng nắp kim loại (6.6) và ép chặt bằng kìm bấm (6.7).

Các thao tác này phải được thực hiện nhanh.

8.2.2. Dùng xyranh khí (6.8) bơm qua vách ngăn 5 μl cht chuẩn nội (5.2.1 hoặc 5.2.2) vào lọ có màng ngăn và đặt lọ trong nồi cách thủy (6.2) đặt nhiệt độ ở 80 °C ± 2 °C, chính xác trong 60 min. Nhúng các lọ này trong nhiên liệu lỏng đến vị trí của nắp kim loi.

8.2.3. Dùng xyranh khí (6.3) đã được gia nhiệt trước trong khoảng 50 °C và 60 °C, ly chính xác 1 ml pha khí từ không gian hơi phía trên trong khi không lấy các lọ ra khỏi nồi cách thủy. Bơm nhanh pha khi vừa lấy vào máy sắc ký.

8.3. Số lượng phép xác định

Thực hiện hai phép xác định trên cùng một mẫu phòng thử nghiệm.

9. Biểu thị kết quả

Dư lượng hexan tự do, w, tính bằng miligam trên kilogam, tính theo công thức:

Trong đó:

 là hàm lượng cht chuẩn nội trong mẫu, được biểu thị bằng phần trăm của tổng diện tích pic;

 là hàm lượng hydrocacbon tổng số của mẫu, bao gồm chất chuẩn nội, biểu th bng phần trăm của tổng diện tích các pic;

 là hệ số hiệu chuẩn trung bình xác định được trong 8.1.8;

 là hàm lượng của chất chuẩn nội trong mẫu, biểu th bằng miligam trên kilogam, ví dụ: 680 đi với n-heptan hoặc 780 đối với cyclohexan.

Lấy kết quả cuối cùng là trung bình cộng của hai phép xác định với điều kiện đáp ứng được các yêu cầu về độ lặp lại. Nếu các yêu cầu về độ lặp lại không đáp ứng, thì hủy kết quả và thực hiện hai phép xác định mới trên các phần mẫu th được lấy ra cùng một mẫu thử.

10. Độ chụm

Phép thử nghiệm liên phòng được thực hiện ở cấp quốc tế với 13 phòng thử nghiệm tham gia, mỗi phòng thực hiện hai phép xác định trên từng mẫu, đưa ra các kết quả thống kê (được xác đnh theo ISO 57252)) được ch ra trong Bảng 2.

Bảng 2 - Các kết quả của phép thử nghiệm liên phòng

Mu

Khô du hướng dương

Khô dầu cải dầu

Hàm lượng m 8,8 % (khối lượng)

Mẫu tương tự được điu chnh độ m, độ m 12 % (khối lượng)

Số phòng thử nghiệm giữ lại sau khi tr ngoại lệ

12

11

12

Dư lượng hexan tự do trung bình, (mg/kg)

178

624

599

Độ lệch chuẩn lặp lại, sr (mg/kg)

12

17

33

Hệ số biến thiên lặp lại (%)

6,7

2,7

5,5

Độ lặp lại, 2,83 sr (mg/kg)

34

48

94

Độ lch chuẩn tái lp, sR (mg/kg)

55

129

125

H số biến thiên tái lập (%)

31

21

21

Độ tái lập, 2,83 sR (mg/kg)

156

364

353

11. Báo cáo thử nghiệm

Báo cáo thử nghiệm phải nêu rõ phương pháp đã sử dụng và kết quả thu được. Báo cáo cũng phải đề cập mọi điu kiện thao tác không quy định trong tiêu chun này hoặc được xem là tùy chọn, cùng với mọi tình huống bất thường có th ảnh hưng đến kết quả.

Báo cáo thử nghiệm phải bao gồm mọi thông tin cần thiết để nhận biết đầy đủ về mẫu thử.



1) Chromosorb P NAW 60/80, SE 30 là ví dụ v sản phm phù hợp bán sẵn. Thông tin này đưa ra tạo thun tin cho người sử dng tiêu chuẩn và không ấn đnh phải sử dụng chúng.

1) Perbunan và Neoprene là ví dụ v sản phm phù hợp bán sẵn. Thông tin này đưa ra to thuận tin cho người sử dụng tiêu chuẩn và không n định phải s dụng chúng.

2) ISO 5725:1986 Precision of test methods - Determination of repeatability and reproducibility for a standard test method by inter-laboralory tests (Độ chính xác ca phương pháp thử. Xác đnh độ lặp lại và độ tái lập đối với phương pháp thử chuẩn bng các th nghiệm liên phòng thí nghiệm) (hiện nay đã hy), được sử dụng đ đánh giá thông số về độ chụm.

Tìm kiếm

Thông tin Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN10411:2014
Loại văn bảnTiêu chuẩn Việt Nam
Số hiệuTCVN10411:2014
Cơ quan ban hành
Người ký***
Lĩnh vựcNông nghiệp, Công nghệ- Thực phẩm
Ngày ban hành...
Ngày hiệu lực...
Ngày công báo...
Số công báoCòn hiệu lực
Tình trạng hiệu lựcKhông xác định
Cập nhật4 năm trước